Tasarımı tartışmak (Discussing design)

Tasarımı tartışmak (Discussing design)

Tasarımı tartışmak (Discussing design)

Tasarımı tartışmak

‘Tasarım’ çeşitli sözlüklerde ‘bir tasarlama eylemi sonucunda beliren ve asıl yapıtın gerçekleştirilmesi sırasında yönlendirici olan proje, çizim, maket vs gibi ürünlerin tümü’ olarak tanımlanıyor. Tasarlama eylemi de, ‘sanatsal değer taşıyan bir ürün ortaya koymak amacıyla yapılan, ancak ürünün gerçekleştirilme aşamasını içermeyen çalışmaların tümü’ olarak belirtiliyor ve resim sanatında tasarlamadan söz edilemeyeceği çünkü gerçekleştirme ve tasarım aşamalarının ayrı aşamalar olmadığı; mimarlık, endüstri tasarımı alanlarında ise ürünün önce düşünsel yönü ağır basan bir çalışmayla oluşturulduğu, sonra da tasarlama süreci sonucu ortaya çıkan düşüncelerin yapıta dönüştürüldüğü vurgulanıyor. Bundan, mimari bir ürünün ortaya çıkarılabilmesi için tasarlama aşamasının tamamlanmış olması, yani projesinin bitmiş olması gerekliliği anlaşılır. Yani şematik bir mimari tasarım projesi, ya da konsept projesi son ürün olan yapının inşa edilebilmesine yardımcı olan araçlar olarak üretilirler. Tasarlama sürecinde araç olarak kullanılan çizim, maket, bilgisayar modelleri ortaya çıkarılacak olan mimari ürünü daha iyi anlatabilmek için oluşturulurlar. Bazen bu araçların sergi, katalog, dergi ve kitapların konusu olduğu ve sanki bir resim, sanat eseri gibi izlendiği görülür. Hatta, mimarlık tarihine mal olmuş önemli yapıların birçoğunun tasarım süreçlerine ait olan çizim, maket, projelerinin reprodüksiyonları ve kartpostalları galerilerde satılır. Mimarlık tarihine mal olmuş birçok çizim, maket ve proje de uygulanmamış, ancak uygulamaya yönelik olan bir düşüncenin iki boyutlu ifade edilmiş şeklidir. Mimarlıkta bu çizimler, maketler ve projeler tasarım ile ilgili belgelerdir. 16-18 Mayıs 2001 tarihleri arasında Yıldız Teknik Üniversitesi Oditoryumunda gerçekleşen ‘Yıldız Buluşması: Tasarım Tartışmaları ve Sergisi’ nde, 1999’da gerçekleşen ilk buluşmadakine benzer formatta oturum düzenleri ile ‘tasarım’ ürünleri sunuldu ve tartışıldı. Bu yayında da izlenebileceği gibi ‘tasarım tartışmaları’ bazı örneklerde bitmiş bina-çevre üzerine odaklanırken, birçoğunda da tasarım belgeleri ile aktarılan, ancak fiziksel olarak uygulanmamış olan düşüncelere odaklandı.

Düzenleme komitesinin konu ile ilgili yaptığı ilk tanıtım ve çağrı yazısında oluşacak platformda ‘Türkiye’de kentsel, tek yapı ya da obje tasarımı ve uygulaması konularının’ ele alınacağı bildirilmişti. Bu amaçlarla, komite tarafından davet edilen 27 mimardan 20 si platforma katılacaklarını bildirdiler. Formatın 1999 buluşmasına benzer olarak kalması düşüncesi ile 27 mimari sunuş ve 9 irdelemeden oluşan, üç güne yayılan, 9 oturum düzeni aynı tutuldu. İlk buluşmadan farklı olarak, isteyen ve mimar olan herkesin katılabilmesine olanak sağlayan ‘serbest katılım’ yolu ile katılanlar ve yeni davet edilenler ile istenen sayıda katılımcı sağlanmış oldu. Platforma dört kişinin katılamaması ile 23 mimari sunumdan oluşan 9 oturumlu süreç gerçekleştirildi. İstatistiksel verilere bakıldığında, toplam 23 üründen; altısı İstanbul, üçü Ankara, üçü Çanakkale, ikisi İzmir, ikisi Kıbrıs ve diğerleri de birer adet olmak üzere Adana, Antalya, Denizli, Gaziantep, Kütahya, Ürgüp ve İtalya’da yer almak üzere tasarlanmışlardı. Çeşitli coğrafyalarda yer alacak şekilde tasarlanan 23 üründen sekizinin inşaatına başlanmış ya da kullanılır durumdaydılar. Geri kalan on beşi ise şematik tasarım aşamasında uygulamayı beklemekte ya da fikir projeleri olarak yapılıp, rafa kaldırılmış durumdaydılar. Uygulanmış olan projelerden üçü eğitim yapısı, ikisi yönetim yapısı, diğerleri ulaşım yapısı, araştırma yapısı restorasyonu ve askeri tesisti. Kültür-turizm işlevli projelerle, çevre düzenleme projeleri henüz uygulanmamış durumdaydı. Diğer bir istatistiksel veri, katılımcılardan tasarım sunumu yapanların yirmisinin tam ya da yarı zamanlı olarak üniversitelerde görevli olmaları, ya da kariyerlerinin bir döneminde bu görevde bulunmuş olmaları. İrdeleme konumundakilerden yedisi üniversitelerde tam zamanlı görevli iken, biri yarı zamanlı görevli, diğeri de üniversite dışından buluşmaya katılıyordu. Tasarım sunumu yapan gruplardan sekizi grup içinde bayan üyeleri de olan ekipler, onbeşi sadece bay idi. İrdeleme konumunda ise, yedi bay ve iki bayan rol aldı. Toplantının en yaşlı kişisi – hafızama dayanarak belirtiyor ve bir yanlışlık yapıyorsam özür diliyorum – Aydın Boysan, en genci ise Bora Soykut idi. 1999 yılındaki toplantıda olduğu gibi, bu sene de her tasarımcı kendisine ayrılan yarım saati aşmamak üzere son iki sene içinde gerçekleştirilen projesini sundu. Her oturumdaki üç proje sunumunun ardından, irdeleme ve salondaki izleyicilerin katılımı için ayrılan yarım saatlik süre ile tasarım ürünleri tartışmaya açıldı. ‘İrdeleme’ olarak programda belirtilen yarım saatlik süre, irdelemeyi yapan kişinin yönlendirmesi ile, kendisinin projeleri değerlendirmesi, salondan gelen sorular ve bunlara verilen cevaplarla doldu. İrdeleme konumundaki bazı kişiler yarım saatlik sürelerini, %50 kendi irdelemeleri, %50 salondan gelen yorumlar ve cevaplar şeklinde değerlendirirken, bazıları da kendi irdelemelerine daha az süre verip, genel tartışmalara daha fazla süre ayırdılar, ya da tartışmalara ayrılan süreyi daha kısa tuttular. Peki tüm bu tartışmalar bizi nereye getirdi? Burada yapılacak yorumlar, sunulacak görüşler çok çeşitli. Nitekim, toplantı sonrasında hem informel olarak, hem de çeşitli mesleki dergilerde farklı görüşleri paylaşma olanağı bulduk. Tartışmalar, irdelemeler, sunum, sergi, sorular ve cevaplar, kısacası Yıldız Buluşması, Türkiye’de bugün yapılan mimarlık ve tasarım konusunda bir kesiti yansıtabiliyorsa görevini bence yerine getirdi demektir. Umulan, benzer kesitlere ilerideki buluşmalarda da bakabilmek. Bu kesitlerde ‘önemli’ ve ‘önemli olmayan’ tüm tasarım ürünlerine, fikirlerine, yapılara, detaylara birlikte bakabilmek, tartışabilmek…

Kaynak: Soygeniş, M., “Tasarımı tartışmak”, Yıldız Buluşması 2001 (S.Adalı, Ed.), Birsen Yayınevi, İstanbul, 2001, s. 6-7. (Kısaltılarak alınmıştır)

Advertisements